Competitieschema maken: zo stel je een wedstrijdlijst op

Wat een wedstrijdlijst juist moet krijgen

Een wedstrijdschema opstellen lijkt een klusje van een avond, tot je het probeert. Acht ploegen die thuis en uit tegen elkaar spelen zijn 56 wedstrijden. Elke ploeg moet precies één keer per speeldag aan de beurt komen, niemand hoort drie uitwedstrijden na elkaar te spelen, twee ploegen kunnen niet op hetzelfde uur op hetzelfde veld staan, en de ene scheidsrechter die op zaterdagochtend kan, kan niet op twee plaatsen tegelijk zijn.

De meeste clubs lossen dit op in een spreadsheet, ontdekken in week drie een conflict en besteden de rest van het seizoen aan lapwerk per e-mail. Dat lapwerk is het dure deel — niet het oorspronkelijke schema.

Round-robin: het formaat achter bijna elke competitie

Bij een enkele round-robin speelt elke ploeg één keer tegen elke andere ploeg. Met n ploegen zijn dat n × (n − 1) ÷ 2 wedstrijden, verspreid over n − 1 speeldagen. Tien ploegen geeft 45 wedstrijden over 9 speeldagen.

Een dubbele round-robin — het gewone competitieformaat — herhaalt dat met omgedraaide terreinen: 90 wedstrijden over 18 speeldagen voor diezelfde tien ploegen. De terugronde is meestal de spiegel van de heenronde, dus speeldag 10 herhaalt speeldag 1 met thuis en uit gewisseld.

Een oneven aantal ploegen en de bye

Bij een oneven aantal ploegen zit er elke speeldag één ploeg zonder wedstrijd. Dat is een bye, en het is rekenkunde, geen fout die je moet wegwerken. Elf ploegen betekent 11 speeldagen met vijf wedstrijden en één rustende ploeg, niet 10 speeldagen met ergens een geperste wedstrijd.

Wat moet kloppen, is dat de bye eerlijk rondgaat: geen enkele ploeg rust twee keer voordat een andere één keer heeft gerust. De standaardconstructie (de "cirkelmethode") doet dat vanzelf: je zet één ploeg vast en draait de rest eromheen, met een lege plaats erbij als het aantal oneven is. Wie die ronde tegen de lege plaats wordt gezet, heeft de bye.

Balans tussen thuis en uit

De cirkelmethode houdt de totalen in evenwicht — over een dubbele round-robin speelt elke ploeg de helft van haar wedstrijden thuis — maar spreidt ze niet gelijkmatig over het seizoen. Eén ploeg kan nog altijd vier thuiswedstrijden na elkaar krijgen terwijl een andere drie weken op verplaatsing gaat. In een vriendschappelijke reeks merkt niemand het; in een reeks met een beker op het einde merkt iedereen het. Overloop de gegenereerde lijst dus op lange reeksen en wissel er met de hand een wedstrijd of twee om voordat je publiceert.

Hoe lang moet je seizoen zijn?

Beloof niemand een formaat voordat je hebt gecontroleerd of de kalender het kan dragen. Het aantal speeldagen ligt vast door het aantal ploegen — je kunt het niet indikken, alleen verder uitsmeren.

Zestien ploegen die thuis en uit spelen is een verbintenis van dertig weken, nog vóór de eerste uitgestelde wedstrijd. Is je seizoen korter, dan heb je poules nodig in plaats van één vlakke reeks.

Poule-indeling maken

Een poule — een groep, een reeks, een divisie — is hoe je een groot deelnemersveld in een kort seizoen past. Zestien ploegen in één reeks zijn 30 speeldagen; zestien ploegen in vier poules van vier zijn 6 speeldagen groepsfase, gevolgd door een knock-out tussen de gekwalificeerden. Hetzelfde veld, een kwart van de kalender.

Drie regels maken een poule-indeling bruikbaar:

• Houd de poules even groot. Ongelijke poules betekenen een ongelijk aantal gespeelde wedstrijden, waardoor de kwalificatiestand onvergelijkbaar wordt. Deelt het aantal niet mooi op, rangschik dan op punten per wedstrijd in plaats van op ruwe punten — of vul aan met een extra ploeg.
• Reekshoofden in plaats van een blinde loting. Rangschik de ploegen op het resultaat van vorig seizoen en deel ze in slangvolgorde uit: de sterkste in poule A, de tweede in B, en zo weer terug. Een blinde loting zet met enige regelmaat de twee beste ploegen in dezelfde groep, en één ervan ligt er in week drie uit.
• Leg de tiebreakers vóór de start vast. Onderling resultaat, dan doelsaldo, dan gemaakte doelpunten is de gebruikelijke ladder. Ze achteraf opschrijven, wanneer ze al bepalen wie doorgaat, is hoe competities in discussies eindigen.

In Tornia is elke poule een eigen toernooi binnen het seizoen: de ploegen schrijven zich één keer in en de stand wordt per poule bijgehouden.

Een knock-outschema is een ander probleem

Een knock-outtabel is geen round-robin met minder wedstrijden. Het is een binaire boom: 16 ploegen geven 8 duels in de eerste ronde, dan 4, dan 2, dan een finale — 15 wedstrijden, en elk resultaat bepaalt wie in het volgende vakje komt. Daaruit volgen twee dingen.

Ten eerste kan alleen de eerste ronde vooraf met echte ploegnamen worden ingepland; al de rest is "winnaar duel 3 tegen winnaar duel 4" tot de uitslagen binnen zijn. Ten tweede: is je aantal ploegen geen macht van twee, dan gaan sommige ploegen met een bye meteen door naar ronde twee — 12 ploegen betekent 4 byes en 8 ploegen die in ronde één spelen.

Van wedstrijdlijst naar kalender

Een gegenereerde wedstrijdlijst heeft nog geen datums. Ze zegt wie tegen wie speelt in welke ronde. Daar een kalender van maken is een tweede, aparte stap — en dat is waar de echte beperkingen zitten:

• Vaste speeldagen. De meeste amateurreeksen spelen in een vast moment: elke zaterdag vanaf 09:00, of om de twee weken op zondagnamiddag. De rondes worden in volgorde op die momenten gelegd.
• Capaciteit van de accommodatie. Op één veld past één wedstrijd tegelijk. Vijf gelijktijdige wedstrijden vragen vijf velden, of gespreide aanvangsuren, of allebei.
• Datums die wegvallen. Schoolvakanties, het bekerweekend, de week waarin de kantine voor iets anders is verhuurd.
• Scheidsrechters. Meestal de echte flessenhals in de amateursport, en meestal het laatst ontdekt.

Die twee stappen gescheiden houden loont. Wordt een wedstrijd uitgesteld, dan wil je díé ene wedstrijd verzetten — niet de hele competitie opnieuw genereren en elke ronde hernummeren.

Hoe Tornia het doet

Tornia genereert de wedstrijdlijst en zet ze op de kalender in twee stappen, zodat je elk van beide opnieuw kunt doen zonder het andere kwijt te spelen.

• Kies competitie of knock-out en de ploegen. Een competitie wordt gegenereerd als enkele of dubbele round-robin volgens de hierboven beschreven cirkelmethode, byes inbegrepen. Een knock-out wordt aangevuld tot de eerstvolgende macht van twee, zodat de byes voor je verdeeld zijn — geloot, of in de volgorde waarin je de ploegen hebt ingeschreven.
• Geef een startdatum, de weekdagen waarop je speelt en de aanvangsuren, en elke ronde wordt op het eerstvolgende passende moment gezet, met rotatie over je velden als je die opgeeft.
• Wijs terreinen en scheidsrechters in bulk toe, of verzet een reeks wedstrijden in één keer, in plaats van wedstrijd per wedstrijd te bewerken.
• Verzet één uitgestelde wedstrijd zonder de rest van het schema aan te raken.

Vakantie- en uitzonderingsdatums zitten vandaag niet in de generator. Leg het schema eerst neer en verschuif daarna de betrokken ronde met de bulkfunctie.

Vanaf daar loopt de competitie zichzelf: uitslagen worden ingegeven en goedgekeurd door wie jij die bevoegdheid geeft, en de stand en spelersstatistieken worden bij goedkeuring herberekend.

Checklist voordat je een schema publiceert

1. Bevestig het aantal ploegen. Een ploeg later toevoegen verandert elke speeldag.
2. Kies enkele of dubbele round-robin, en kijk na of het seizoen lang genoeg is.
3. Controleer dat niemand meer dan twee thuis- of uitwedstrijden na elkaar heeft.
4. Controleer de rotatie van de byes als je aantal ploegen oneven is.
5. Leg de datums die wegvallen ernaast vóór je publiceert, niet erna.
6. Controleer dat elke gelijktijdige wedstrijd een eigen veld heeft.
7. Controleer minstens voor de eerste vier speeldagen of er scheidsrechters zijn.

Krijg je die zeven punten juist, dan loopt het seizoen grotendeels vanzelf.

Organiseer je een eendagsevenement in plaats van een seizoen? Een voetbaltoernooi organiseren pakt hetzelfde probleem omgekeerd aan, vanaf de klok.